This post is also available in:
English (Engels)
Met de horeca verdwijnt ook de dagschotel
Buiten de waard gerekend
Met de horeca is ook de dagschotel in ons dorp verdwenen. Ik had nochtans altijd gedacht dat, eens we met pensioen zouden zijn, we vaker gezellig uit eten zouden gaan.
Niet te hoeven koken, even buiten komen, een praatje maken met bekenden en onbekenden. Gewoon genieten van een eenvoudige maaltijd in het dorp. Maar dat bleek buiten de waard gerekend.
Waar is alle horeca gebleven?
Want in onze omgeving zijn alle horecazaken één voor één verdwenen.
Het restaurant waar je vroeger een dagschotel kon eten zat elke middag en avond vol, maar is al een hele tijd dicht.
Een andere zaak zoekt al jaren een overnemer, maar niemand waagt zich eraan.
En het plaatselijke café, annex snuisterijenwinkel, zal waarschijnlijk stoppen zodra de uitbaters ermee ophouden. Terwijl er maar liefst zes cafés waren toen we hier kwamen wonen.
Het verschijnsel beperkt zich trouwens niet tot ons dorp; het is tekenend voor heel België.
Meer nog, ik zou zelfs durven stellen dat het tekenend is voor gans Europa. Want als we fietsen door Nederland en Frankrijk zien we precies hetzelfde.
En sinds de coronapandemie lijkt de afbouw van de horeca zelfs nog exponentieel te zijn versneld, met als voorlopig hoogtepunt het hoge aantal horecasluitingen in de voorbije jaren.
Een lunch die plots luxe wordt
In grootsteden zoals Gent, Antwerpen of kuststeden zoals Oostende kun je nog steeds veel restaurants vinden, maar eerlijke, voedzame en tegelijk betaalbare kost is schaarser geworden.
De restaurants met dagschotel die in de community-apps van de Gentse en Antwerpse Reddit-gebruikers aangeprezen worden, hebben doorgaans maar een gemiddelde score van 3,5 op 5 op Tripadvisor. (ik heb het gecheckt). Ik hoor het je zeggen: “je krijgt waarvoor je betaalt”, en je zal wel gelijk hebben, maar ook dagschotels worden in principe verondersteld lekker te zijn, toch?
Leg je de lat iets hoger, en ga je in een brasserie eten, dan betaal je daar tegenwoordig tussen de 20 en de 30 Euro voor een schotel. Voeg er nog een drankje aan toe en vermenigvuldig dat met vier personen, en je bent al snel tegen de 150 Euro kwijt voor een ‘gewone’ één-gang bistrolunch voor vier.
Geen wonder dat alternatieven zo populair worden. Apps zoals Too Good To Go en de traiteurafdelingen van supermarkten bieden maaltijden voor minder dan tien euro. Voor veel mensen is dat een aantrekkelijk alternatief.
De dagschotel: fastfood van vroeger
Er was een tijd dat bijna elk dorp een plek had waar je rond de middag een dagschotel kon eten. Geen fancy kaart, geen culinaire show. Gewoon een bord degelijke kost: soep, een hoofdgerecht en soms ook een dessert. Simpel, eerlijk en betaalbaar.
De dagschotel was eigenlijk de Belgische fastfood van vroeger. Je kwam binnen, er was meestal maar één gerecht, en vaak stond het binnen vijf minuten op tafel. Ideaal voor arbeiders, vertegenwoordigers en mensen met een korte lunchpauze.
Het menu stond meestal niet eens op papier. Buiten stond een krijtbord waarop met krijt stond geschreven wat er die dag op tafel kwam. In veel cafés wist iedereen zelfs op voorhand wat er op welke dag werd geserveerd.
Grootmoeders keuken
De gerechten waren vaak echte klassiekers uit de huiselijke keuken:
stoofvlees met frieten, spaghetti Bolognese, balletjes in tomatensaus of witloof met ham en kaas.
In veel cafés stond niet eens de patron zelf achter het fornuis, maar zijn moeder of schoonmoeder. Dat verklaart misschien waarom die dagschotels zo vaak naar grootmoederkeuken smaakten.
De porties waren meestal royaal. Niemand mocht met honger naar buiten gaan. En brood kon je gewoon blijven bijvragen.
Meer dan alleen een maaltijd
De dagschotel was meer dan een bord eten. Het was een dagelijks ritueel.
Werklui, gepensioneerden, vertegenwoordigers en buurtbewoners van alle leeftijden kwamen er samen. Soms zat je gewoon bij onbekenden aan tafel als het druk was. Zo ontstonden gesprekken tussen mensen die elkaar anders nooit zouden ontmoeten.
In industriesteden zoals Gent kon de lunchdrukte spectaculair zijn. Wanneer fabrieken en bureau’s pauze namen, stroomden cafés vol en werden in een uur tijd tientallen maaltijden geserveerd.
Voor sommige klanten was het zelfs een dagelijkse afspraak. De uitbater wist vaak al wat ze wilden nog vóór ze iets gezegd hadden.
“Zoals altijd?”
“Zoals altijd.”
En bij een dagschotel hoorde vroeger ook nog een pintje, en soms een klein digestief achteraf. Het waren kleine dingen, maar ze maakten dat mensen bleven zitten, nog wat praatten en het café even het hart van het dorp werd.
Met de horeca verdwijnt ook de dagschotel
Vandaag is dat beeld zeldzaam geworden. Wanneer het laatste café in ons dorp zijn deuren sluit, zal er een leegte achterblijven. Dan wordt ons dorp écht een horeca-woestijn. Het voelt nu al zo.
Steeds vaker hoor je die term opduiken: horeca-woestijnen: of gebieden waar je nauwelijks nog cafés of restaurants vindt.
In steden als Gent, Antwerpen of Oostende is die trend voorlopig minder zichtbaar. Maar op het platteland wordt het steeds moeilijker om nog een warme maaltijd buitenshuis te vinden.
Waar vroeger een bord stoofvlees of vol-au-vent op tafel kwam voor een prijs waar niemand van schrok, vind je hier nu misschien nog een pitta, een frituur, een broodjeszaak… of helemaal niets meer.
Wat me wel opvalt, is dat frituren en broodjeszaken tegenwoordig zo in trek zijn. In die mate dat ik zelfs durf stellen dat het restaurantbezoek vervangen is door naar de frituur of de broodjeszaak gaan.
Hier in de omgeving vind je maar liefst vijf frituristen binnen redelijke rijafstand. Een pak friet kan smaken, zeker, maar ik zou het nu ook niet elke week doen zoals sommigen. En een ouderwetse boterham kan even lekker zijn als een broodje; alleen moet je je boterham wel zelf beleggen.
Waarom zoveel horecazaken verdwijnen
Dat restaurants en cafés verdwijnen is geen toeval. Verschillende factoren spelen samen:
- Hoge kosten: huur, energie, personeel en ingrediënten zijn sterk gestegen.
- Minder klanten: mensen eten minder vaak uit en letten meer op hun budget.
- Concurrentie van supermarkten en afhaalmaaltijden.
- Gebrek aan opvolgers: een horecazaak runnen vraagt lange dagen en veel verantwoordelijkheid.
- Personeelstekort: veel zaken vinden moeilijk personeel en zien zich genoodzaakt werknemers uit het buitenland aan te trekken.
En ja, zo gebeurt het dat het horecapersoneel je tegenwoordig steeds vaker in het Engels te woord staat.
Er wordt weer meer thuis gekookt
Zelf ben ik dan maar meer beginnen koken. Nu ik tijd heb, kan ik zelfs wat arbeidsintensievere maaltijden maken.
Eerlijk? Koken zal nooit mijn grootste hobby worden, maar het geeft wel voldoening om voor anderen een lekkere maaltijd voor te zetten.
Misschien is dat waarom zoveel mensen opnieuw meer thuis koken. Niet omdat het goedkoper is, maar omdat dat gevoel van samen eten belangrijk voelt.
Meer dan een bord eten
Het verdwijnen van cafés en restaurants betekent meer dan minder plaatsen om te eten. Het betekent ook: minder plekken om elkaar te ontmoeten, écht te zien en verhalen te delen. Met elke zaak die sluit, verdwijnt een klein stukje van dat sociale weefsel.
Vandaag lijken apps en schermen dat soort ontmoetingen te hebben vervangen. Je hoeft de deur niet meer uit om contact te hebben met anderen.
Maar via een scherm ontstaan zelden de diepe, spontane gesprekken die je in een café wel hebt, achter een pint of een glas wijn.
Misschien is dat wel wat we vandaag het meest missen: niet alleen de cafés en restaurants, maar de plekken waar een dorp elkaar vond. Geen app die daar tussen komt!
Emma
P.S. : een greep uit betaalbare dagschotels (3-gangenlunch voor 25 Euro)
Graag nog meer van deze verhalen?