This post is also available in:
English (Engels)
De merkwaardige logica van onzinbanen
Het gevoel waar we niet over praten
De laatste tijd heb ik zitten denken over een boek dat ik in de bibliotheek tegenkwam: Bullshit Jobs van David Graeber. De titel raakte me omdat het boek woorden gaf aan iets wat velen van ons stilletjes wel al hebben gevoeld, maar zelden hardop zeggen. Verken samen met mij de vreemde logica van onzinbanen.
Graeber merkt op dat we vaak het gevoel krijgen dat, als we niet altijd druk bezig zijn, we niet goed genoeg zijn.
Een gevoel dat perfect wordt samengevat door zijn definitie van een ‘bullshit job’: een rol waarin zelfs degene die weet dat zijn werk zinloos is, zich toch gedraagt alsof het ertoe doet. Het gaat niet om zwaar of saai werk. Het gaat over werk dat niet gemist zou worden als het morgen zou verdwijnen.
Volgens deze visie bestaan zulke banen niet omdat ze noodzakelijk zijn maar omdat organisaties belangrijk willen lijken, managers willen dat hun mensen druk in de weer lijken, systemen zichzelf onderhouden en status gekoppeld wordt aan het lijkt alsof men het toch zo druk heeft.
Belangrijk is dat dit geen kritiek op werknemers is. Integendeel. Vaak lijden mensen in deze rollen juist omdat ze willen dat hun werk ertoe doet. Hoewel, niet alle lijden eronder hoor. Maar het probleem is niet de persoon. Het is de structuur.
Als werk je doet twijfelen
Heb je jezelf ooit betrapt op het staren naar je scherm en denken: Wat heeft wat ik aan het doen ben eigenlijk voor zin?
Je bent niet alleen. Miljoenen mensen besteden uren aan taken die zinloos aanvoelen: processen die niemand volgt, rapporten die niemand leest, documenten die niemand gebruikt.
De frustratie is niet alleen mentaal of emotioneel. Ze is uitputtend en demotiverend. Jij hebt het waarschijnlijk ook al gevoeld. Ik in ieder geval wel.
Maar er is ook een andere kant aan wat ik ‘onzinbanen’ noem. En dat is de vreemde logica achter wie hogerop geraakt en wie blijft staan.
Laat me het illustreren.
Maak kennis met Bob
Neem Bob van de administratie.
Bob is de Messi van Excel. Draaitabellen? Hij vindt ze uit al dromende. Telkens wanneer er paniek uitbreekt over kwartaalcijfers, weerklinkt dezelfde kreet door het kantoor:
“Waar is Bob?!”
Niemand weet echt wat hij doet of hoe hij het doet, maar zonder hem zou het systeem instorten als een kaartenhuis in een windtunnel.
Promotie voor Bob? Onmogelijk.
Wie zou anders de tabellen en de rapporten maken? Wie begrijpt de mappenstructuur die in 2009 werd uitgevonden en nu als heilig erfgoed wordt behandeld? Bob is onmisbaar. En dus blijft Bob precies waar hij is. Voor altijd. Misschien met een fruitmand in december.
En dan is er David
David is geen slechte vent. Helemaal niet.
Maar David denkt in strategieën, niet in losse taken. Hij maakt PowerPoints waarin woorden als synergie, groei en duurzaamheid elegant over dia’s glijden. Wanneer David op vakantie is, merkt niemand het tot hij terugkomt en vraagt of iemand zijn mok heeft gezien.
David is vervangbaar.
En dat is precies waarom David promotie maakt.
Want stel je voor dat David teamleider wordt. Wat verandert er? Niet veel. De dagelijkse gang blijft draaien. Bob regelt het. Sterker nog, Bob regelt alles. Dus het risico is laag.
David kan veilig promoveren.
De wet van inverse competentie
Hoe beter je bent in je huidige baan, hoe gevaarlijker het is om je eruit te halen. Zo werkt de vreemde logica van onzinbanen.
Organisaties houden van talent. Zolang het maar op zijn plek blijft.
Soms lijken bedrijven gebouwd te zijn op een vreemde omgekeerde evolutietheorie. Niet survival of the fittest, maar promotie van de vervangbare. De echt essentiële mensen worden zorgvuldig op hun plaats gehouden. En krijg extra taken. Uiteraard samen met het complimentje:
“Omdat je hier zo goed in bent.”
En zo ontstaat er een merkwaardig systeem:
- Aan de top zitten mensen die ooit net niet essentieel genoeg waren om hun post te mogen verlaten
- Onderaan staan de stille helden die het schip drijvende houden terwijl ze anderen het zien sturen
Is dat oneerlijk? Misschien.
Is het menselijk? Absoluut.
Promoties hangen zelden alleen af van competentie. Ze hangen af van zichtbaarheid, vervangbaarheid, risico en – laten we eerlijk zijn – wie je op maandagochtend kunt missen zonder dat alles in brand vliegt.
Wat dit nu voor jou betekent
Verken alternatieven
Als je werk consequent uitputtend en onbevredigend is, met taken die zinloos lijken, zoek dan alternatieven.
Je hoeft morgen niet te stoppen. Maar je kunt beginnen met je voor te bereiden door vaardigheden te leren die je naar werk brengen dat aansluit bij jouw waarden.
Is er kans op promotie?
En als je wil groeien in je carrière, probeer dan niet alles zelf te doen of op te lossen.
- Schuif de saaie, tijdrovende taken die je carrière niet vooruit helpen door. (indien mogelijk natuurlijk)
- Maak je overwinningen zichtbaar. Verberg je genialiteit niet.
- Train anderen zodat je vervangbaar bent én kunt delegeren.
Of beter nog: train je in de kunst van het balanceren tussen werk en carrière, zodat je carrière niet vastloopt.
Omdat carrières niet groeien als je onmisbaar bent. Ze blijven staan.
Waarom mensen die bedrijven draaiende houden het minst worden gepromoveerd
Onmisbaar zijn is een prachtig compliment…
Zolang het maar geen levenslange gevangenisstraf is.
Bob weet er alles van.
Hij zit nog steeds aan hetzelfde bureau.
Met een nieuwe fruitmand.
De ware moraal
Wees waardevol, niet onmisbaar.
Emma