This post is also available in: English (Engels)

Ik vertrek… of niet?

Soms denk je dat weggaan vrijheid zal brengen. Dat een ander land, een andere horizon, het leven lichter zal maken.

In deze tekst onderzoek ik waarom die gedachte me ooit aantrok, en waarom ik vandaag kies om te blijven. Een reflectie over escapisme en emigratie. (Deel 2 in de reeks escapisme)

soms heb je zin om alles achter je te laten en te vertrekken

De gedachte aan weggaan

Ergens, diep vanbinnen, hebben we allemaal wel eens gedacht aan weggaan. Niet voor een vakantie, maar écht emigreren. Voorgoed. Weg uit het leven dat je kent, uit routines, verplichtingen en vertrouwde gezichten.

Voor mij past die gedachte binnen wat ik escapisme noem: het verlangen om te ontsnappen aan wat wringt, soms tijdelijk, in dit geval radicaal. Dit stuk is een persoonlijke reflectie op dat verlangen, en op de vraag of een permanente sprong in het onbekende werkelijk brengt wat je ervan hoopt.

Toen alles nog mogelijk leek

Toen mijn man en ik jong waren, hebben we wel eens gelonkt naar Amerika. De wereld lag open, mogelijkheden leken onbeperkt en emigreren voelde – voor ons toch – eerder als avontuur dan wel als vlucht. Het had iets magisch. We hadden Amerika leren kennen op reis. Wisten wij veel dat reiservaringen niet het échte leven voorstellen. Maar dat zagen we pas veel later in uitzendingen als ik vertrek.

Toen nabijheid belangrijker werd

Met de komst van de kinderen veranderde die droom. Plots ging het niet meer alleen over wat wij wilden, maar ook over verantwoordelijkheid, zorg en verbondenheid. Waar ga je heen als een kind ziek is? Wie staat er naast je als het leven niet meewerkt? Je ouders en familie, die gelukkig meestal dichtbij wonen, kregen een andere betekenis. Nabijheid werd geen detail meer, maar een fundament in je leven.

Wat je ziet wanneer anderen vertrekken

In die tijd bestonden programma’s zoals Ik Vertrek nog niet. Vandaag tonen ze, soms pijnlijk eerlijk, wat er kan gebeuren wanneer mensen vertrekken zonder voldoende voorbereiding. Niet om te oordelen, maar om zichtbaar te maken dat dromen en realiteit niet altijd samenvallen. Daarvoor vind ik het goed dat zulke programma’s bestaan.

Je ziet hoe kinderen hun vrienden moeten achterlaten en op school opnieuw van nul beginnen, hoe werk zwaarder uitvalt dan verwacht, hoe bureaucratie en cultuurverschillen langzaam energie wegzuigen.

En hoe eenzaamheid zich aandient op momenten waarop niemand haar verwacht. Videobellen helpt, maar het vervangt nooit het vanzelfsprekende contact, het even binnenlopen, de intieme gesprekken.

Je neemt jezelf altijd mee

Ook buiten televisieprogramma’s herken ik die twijfels. Op Reddit lees ik verhalen van expats die zich afvragen of verhuizen werkelijk brengt wat ze hoopten. Wat me treft, is hoe helder hun inzichten vaak zijn.

Hun conclusies zijn opvallend eensgezind: problemen verdwijnen niet door te verhuizen, ze veranderen gewoon van vorm. Je neemt immers jezelf mee, met alles wat daarbij hoort. En daarbovenop krijg je nog eens nieuwe uitdagingen, nieuwe verantwoordelijkheden, nieuw gemis. Emigreren is geen pauzeknop, maar een ander decor waarin datzelfde innerlijke zich weer aandient.

De stille weekends

Ik heb in mijn leven veel expats zien komen en gaan. Ze werkten hier tijdelijk, leefden comfortabel en vormden vaak hun eigen kringetje. Integratie was zelden een prioriteit. Doordeweeks vulden werk en verplichtingen hun dagen, maar ’s avonds en in het weekend waren ze omringd door stilte.

Een wandeling, een restaurantbezoek: het zijn eenvoudige dingen, maar alleen voelen ze anders. Vrijheid klinkt heel aantrekkelijk, tot je merkt dat je niemand hebt om haar mee te delen.

Mijn echtgenoot moest vroeger vaak weg voor het werk. In het buitenland leerde hij alles alleen te doen, en alleen zijn avonden en weekends in te vullen. Aan alleen eten op restaurant kon hij nooit wennen.

Het verbaast me niet dat geen enkele van de expats die ik kende hier gebleven is; bijna allemaal waren ze opgelucht toen hun periode erop zat en ze konden terugkeren.

Wanneer een droom werk wordt

Ook ondernemen in het buitenland heb ik van dichtbij zien botsen met de realiteit. Ik denk aan het koppel Belgische bakkers dat we leerden kennen op doorreis in Amerika. Ze maakten hun lekkere brood zoals wij het hier kennen, bereid met liefde en vakmanschap, maar het sloeg niet aan. De Amerikaanse consument bleef halstarrig zijn wit, smaakloos wattenbrood kopen in de supermarkt. Zelfs hun verjaardagstaarten werden nauwelijks besteld.

Wat begon als een droom, werd een dagelijkse strijd om te overleven. Niet veel later gaven ze het op. Het deed me beseffen hoe dun de lijn is tussen avontuur en uitputting.

Wat je anderen laat dragen

Met kinderen en tieners wordt emigreren nog complexer. Je verhuist niet alleen de mensen, maar ook een volledig sociaal leven. Kleine kinderen kunnen niet terug, tieners wel, en dat gebeurt vaker dan men toegeeft. Alleen komen ze dan soms terecht in een vreemd tussengebied, waarin ze ook in hun thuisland niet meer echt aarden.

We zeggen graag dat kinderen zich snel aanpassen, maar eerlijk gezegd blijft het een egoïstische beslissing om hen zo’n breuk op te leggen. Alsof studeren en volwassen worden op zich nog niet uitdagend genoeg zijn.

Is er een plaats tussen de sterren waar ik heen kan gaan?

Vertrekken… of niet? Als je vraagt of ik vandaag nog permanent zou vertrekken, is mijn antwoord volmondig: nee. Nu niet meer. Het idee om voor dat laatste deel van je leven afscheid te moeten nemen van familie, kinderen en kleinkinderen, vrienden en buren, én ergens opnieuw van nul te beginnen, zie ik totaal niet zitten. Ik ben in de zestig, en een oude boom verplant je niet zo gauw.

Maar moest ik jong zijn, en zonder kinderen? Ja, dan zou ik er misschien wel over nadenken. Zeker nu, in de huidige omstandigheden. Maar waar kun je nog heen? Overal is er wel iets gaande. Is het niet overbevolking, dan is het zware belastingdruk of werkloosheid. En dan hebben we het nog niet over drugsoverlast en oorlogsdreiging.

Toen we jong waren, dacht ik niet aan de gevolgen. Nu wel. Sommige dromen zijn mooi, maar niet voor elk levensstadium.

Misschien is blijven het avontuur

Misschien gaat deze tekst uiteindelijk niet over vertrekken, maar over blijven. Over het besef dat een andere plek je niet automatisch het geluk geeft dat je zoekt. Met andere woorden: dat escapisme en emigratie begrijpelijk zijn, maar niet altijd de oplossing.

Soms is het grootste avontuur niet vertrekken, maar blijven waar je bent. En van daaruit kijken wat nog mogelijk is, dicht bij de mensen die je lief zijn. Of precies dat doen wat Wilson Phillips zingt in: ‘Hold on for one more day’.

Emma

Mijn persoonlijke escape-playlist

Mijn escape-playlist voor onderweg:

Lees je graag meer van deze verhalen?