This post is also available in:

Geven om te redden. Maar wie geeft er nog bloed?

Een leven lang bloed geven

Laatst zijn we opnieuw bloed gaan geven. Vier keer per jaar organiseert het Rode Kruis plaatselijke bloedinzamelingen in gemeenten overal in België.

Iets wat mijn echtgenoot en ik al doen sinds ons jonge volwassen leven. Soms eens onderbroken door het leven zelf, maar altijd met hetzelfde besef: bloed geven is belangrijk.

Geven om te redden. Maar wie geeft er nog bloed?

Wie er komt opdagen

Wat me die laatste keer trof, was wie er naar de bloedinzameling gekomen was.

De oudere autochtone bevolking.

De zaal was rustig. Té rustig zelfs. Op een bepaald moment stonden de artsen en verpleegkundigen letterlijk met de duimen te draaien. Er was bijna niemand om te prikken.

Het was geen gezellige rust, het voelde als leegte. Alsof een hele laag van de bevolking hier simpelweg ontbrak. Niet omdat ze niet konden komen, maar omdat ze er niet waren, of niet bereikt werden, of zich niet aangesproken voelden.

En plots werd die stilte luid. Ze zei iets over wie tijd heeft, wie zich verantwoordelijk voelt, wie zich gezien weet door dit soort oproepen.

En vooral: over wie niet.

Als de stoelen leeg blijven

Dat terwijl er eigenlijk geen enkele ‘reden’ was voor die lage opkomst.

Het was geen slecht weer, wat meestal een klassieker is om thuis te blijven. Er was ook geen grote voetbalwedstrijd op televisie.

Alles leek dus mee te zitten… behalve de bereidheid om te komen.

De harde cijfers achter de stilte

Dat is jammer. Want de nood is groot.

In België zijn er jaarlijks bijna 500.000 zakjes bloed nodig om aan de vraag van ziekenhuizen te voldoen.

Toch geeft minder dan één op de tien Belgen actief bloed.

Slechts 2,5 % van de bevolking is actief bloeddonor. Sanquin.nl

Met andere woorden:

We rekenen wel op een erg kleine groep mensen om een heel groot systeem draaiende te houden.

Vooral oudere donoren houden het systeem overeind.

Wie die mensen zijn, zag ik heel duidelijk in de gemeentelijke afnamezaal. Oudere donoren.

Waarschijnlijk donoren die al heel lang bloed geven, van in de tijd dat we het als onze goede burgerplicht zagen om bloed te gaan geven.

Donoren zijn gemiddeld rond de 40–50 jaar en ouder.

Wie gemotiveerd is, tijd heeft én er tijd voor uittrekt, plus medisch in aanmerking komt, vormt maar een smalle groep, wat verklaart waarom je hier vooral oudere donoren ziet.

Bloed geven in Gent

Jonge mensen gaan wel naar speciaal voor hen georganiseerde bloedinzamelingen in studentensteden, zoals in Gent.

Vooral de jaarlijkse Bloedserieus-campagnes van het Rode Kruis Vlaanderen trekken veel jongeren aan, dankzij campagnes en campusinitiatieven.

Bloedserieus richt zich specifiek op studenten. Het Rode Kruis organiseert mobiele inzamelingen op campussen in Gent, Leuven, Antwerpen en andere studentensteden. Dit gebeurt om studenten te motiveren bloed te geven in een vertrouwde en laagdrempelige omgeving.

In recente edities hebben duizenden studenten meegewerkt aan deze actie, zoals: meer dan 5.700 studenten die tijdens één sessie hun bloed gaven.

Het wordt ook een traditie onder de studenten. Ze komen vaak samen met studiegenoten. Na afloop krijgen ze een drankje en een goodiebag. Ze zien het als een makkelijke en zinvolle manier om iets bij te dragen aan de maatschappij.

De campagnes zijn er bovendien op gericht om studenten in de toekomst trouwe donoren te maken.

Maar… campagnes op campussen zijn tijdelijk en punctueel, en bieden geen structurele oplossing. Uiteindelijk draait de bloedvoorziening op vaste donoren.

Bloeddonatie: voorwaarden

Jonge adolescenten mogen geen bloed geven. Je moet minstens 18 jaar zijn om bloed te mogen geven en minstens 17 voor plasma en bloedplaatjes.

Ook boven de vijfenzestig valt een groot deel donoren weg, vaak door strengere medische voorwaarden.

Hoewel het Rode Kruis in België beslist heeft geen leeftijdsgrens naar boven meer op te leggen (vroeger lag de bovengrens op 65 jaar), zijn er wel een paar voorwaarden aan bloed geven verbonden.

• Oudere donoren moeten door een arts medisch goedgekeurd worden. Gezondheid en bloedwaarden zijn van belang voor zowel donor als ontvanger.
• Wie bloed geeft, vult vooraf een vragenlijst in en ondertekent die. Daarin geef je onder meer aan wanneer je voor het laatst buiten Europa was, of je operaties hebt ondergaan en of je bepaalde ziektes hebt of risicovol seksueel gedrag stelt.
• En nadat je bloed hebt gegeven, en je bloedwaarden blijken niet goed te zijn, zoals een ijzertekort, dan krijg je nadien een brief thuis gestuurd met de reden waarom je bloed niet weerhouden werd. Dus dat is ook best meegenomen.

Wie we minder zien

Onderzoek in Europa laat zien dat diverse bevolkingsgroepen minder vertegenwoordigd zijn onder bloeddonoren in het algemeen. Dit komt door verschillende redenen zoals culturele barrières of onbekendheid met het systeem van vrijwillige bloeddonatie.

Dat is iets waar bloedbanken zich van bewust zijn. Ze proberen actief rond dit probleem te werken. Een diverse donorgroep is immers van levensbelang.

In veel landen buiten West-Europa bestaat er geen vrijwillig, onbetaald donatiesysteem en gebeurt bloeddonatie enkel voor familie of in noodsituaties.

Voor bevolkingsgroepen met die achtergrond is bloed geven hier vaak onbekend en zeker al niet vanzelfsprekend als… 

… een kleine daad van solidariteit,

… maar van grote waarde voor een ander.

Bloedgevers in België geven niet alleen voor familie, maar voor iedereen die bloed nodig heeft.

Als ik daar lig, met mijn arm gestrekt en dat kleine wiebelende zakje vult zich langzaam met mijn bloed, denk ik vaak: dit is zo gemakkelijk te doen.

Het kost een beetje tijd, een kleine prik, en daarna een drankje en een babbel. Meer niet. En toch kan het voor iemand anders het verschil maken tussen leven en dood.

Bloed geven doet leven.

Waarom bloed onmisbaar is

Bloed is voor ziekenhuizen écht onmisbaar. Het wordt elke dag gebruikt voor:

• Operaties: om het bloedvolume aan te vullen,
• Ongevallen en spoedgevallen: om slachtoffers onmiddellijk bloed toe te dienen,
• Kankerbehandelingen: om rode bloedcellen en bloedplaatjes na chemotherapie op peil te brengen,
• Bevallingen: om bloedverlies aan te vullen,
• Chronische ziekten: om levenslang bloedtransfusies te garanderen,
• Brandwonden en infecties: om herstel mogelijk te maken.

Veel mensen weten niet dat:

• Eén bloeddonatie tot drie patiënten kan helpen, omdat bloed wordt opgesplitst in rode bloedcellen, plasma en bloedplaatjes.
• Bloed niet kunstmatig kan worden nagemaakt. Er bestaat geen alternatief.
• Bloed slechts beperkt houdbaar is:
  • Rode bloedcellen: 42 dagen
  • Bloedplaatjes: 5 dagen

Precies daarom is een constante instroom van donoren noodzakelijk.

Het Rode Kruis en Sanquin

In België en Nederland gebeurt bloeddonatie via een vrijwillig en onbetaald systeem. Non-profitorganisaties zoals het Rode Kruis in België en Sanquin in Nederland organiseren deze systemen.

Donoren geven hier uit solidariteit, niet uit noodzaak of financiële druk. Dat zorgt voor veilig bloed, vertrouwen en vooral voor herhaaldonoren: mensen die regelmatig blijven terugkomen.

Dankzij vaste donorcentra én mobiele inzamelingen is de bloedvoorraad voorlopig gelukkig nog steeds relatief stabiel.

Niet toevallig beschouwt de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) dit model dan ook als het veiligste en meest ethische.

Dat contrasteert wel sterk met andere delen van de wereld.

• In de Verenigde Staten bestaat een gemengd, deels commercieel systeem: plasma wordt vaak betaald afgestaan. Dat vergroot de beschikbaarheid, maar roept ook ethische vragen op.
• In Latijns-Amerika en delen van Azië is bloeddonatie familiaal of noodgedreven. Familieleden worden pas gevraagd te geven wanneer iemand bloed nodig heeft. Dat maakt de voorraad onzeker.
• In veel Afrikaanse landen is bloeddonatie sterk gekoppeld aan crisissituaties, met beperkte infrastructuur en opslagmogelijkheden.
• In Azië zijn de verschillen groot. Landen zoals Japan en Zuid-Korea hebben een sterk vrijwillig systeem. Andere landen zijn nog in overgang.

Kortom

Vrijwillige, onbetaalde bloeddonatie zorgt voor veiliger bloed en een stabielere zorg.

Dat we in België en Nederland anoniem, goed georganiseerd en zonder tegenprestatie bloed kunnen geven, is allesbehalve vanzelfsprekend. Het vormt een essentieel onderdeel van ons zorgsysteem en elke donatie draagt daaraan bij.

Persoonlijk, als oud-bloedgever, hoop ik dat we dat opnieuw leren inzien. Hoe we die bewustwording en solidariteit in de huidige ik-gerichte en gepolariseerde maatschappij kunnen aanwakkeren, blijft een open vraag.

Bloed geven hoeft geen opgave te zijn, maar moet je zien als zorg dragen voor elkaar, zelfs zonder elkaar te kennen.

Misschien is het wel een stille vorm van gulheid, die vandaag meer dan ooit nodig is.

Maak daarom een afspraak

Voor het donorcentrum in Gent kan je altijd een afspraak maken. Rodekruis.be

Je kan dit online doen via het Rode Kruis donor-portaal:

• Ga naar de Rode Kruis donorpagina en kies “Maak een afspraak”
• Zoek “locatie” die jou het beste past
• Kies datum & tijd die je past

Wat houdt je tegen?

Emma