This post is also available in:

Nieuwjaarsbrieven: een Vlaamse traditie vol herinnering en familie

Wist je dat het ritueel waarbij kinderen een nieuwjaarsbrief voordragen, een typisch Vlaams gebruik en traditie is?

Zelfs in Nederland is het in onbruik geraakt.

Nergens anders zijn schrijven, voordragen, familie en emotie zo sterk met elkaar verweven als in onze traditie om kinderen op Nieuwjaar hun nieuwjaarsbrief te laten voorlezen.

Het gebruik ontstond in de zestiende eeuw als taaloefening binnen de rijke burgerij (zoals bij de drukkersfamilie Moretus in Antwerpen).

In de achttiende eeuw vond het ingang in het onderwijs. Met de algemene leerplicht in 1914 brak het helemaal door in school.

Vanaf dan werd de nieuwjaarsbrief een traditie voor alle lagen van de bevolking.

Aanvankelijk waren het plechtige teksten, vol moeilijke woorden en lange zinnen. Kinderen schreven dankbetuigingen, beloften en wensen in een taal die vaak meer van volwassenen was dan van henzelf.

Foutloos schoonschrift was minstens zo belangrijk als de inhoud.

Dat was trouwens ook nog zo in de jaren zestig. We moesten de tekst voor de nieuwjaarsbrief eerst heel wat keren oefenen. Daarna mochten we hem eindelijk overschrijven op de mooie brief, ‘voor echt’.

Ik ben nog steeds blij dat ik ooit schoonschrift leerde. Tegenwoordig gebruik ik het om quotes of kleine illustraties zelf te schrijven. Wie had gedacht dat zo’n simpel schoolding later zo’n creatieve twist kon geven?

Na de Tweede Wereldoorlog werd de taal eenvoudiger, de zinnen korter en het rijm speelser.

De nieuwjaarsbrief schoof dichter naar de leefwereld van het kind. Ook de vorm veranderde. Religieuze afbeeldingen maakten steeds vaker plaats voor wintertaferelen. Illustraties werden kindvriendelijker.

Vandaag bestaat de nieuwjaars-brief in vele vormen, van klassiek papier tot creatieve alternatieven, maar de boodschap is dezelfde gebleven.

Nieuwjaarsbrieven vroeger en nu

Tegenwoordig zijn het niet meer de kinderen maar de kleinkinderen die hun nieuwjaarsbrief voor ons opzeggen. Vandaag was dat het geval.

Twee deden het met verve, trots en luidop. De derde kromp wat verlegen ineen toen ze merkte dat alle ogen op haar gericht waren. De kleinste is nog te klein om al een nieuwjaarsbrief voor te lezen, maar ze keek wel aandachtig toe.

Het was schattig. En vooral: vertrouwd.

Ook wij moesten als kind onze nieuwjaarsbrief opzeggen voor ouders en grootouders. We studeerden de woorden zorgvuldig in. Soms begrepen we ze niet helemaal. Toch voelden we dat de grote mensen ze belangrijk vonden.

Daarop volgde steevast een warme knuffel en een envelopje met iets in.

En zoals dat gaat met herinneringen: ze brengen meer mee dan alleen het moment zelf.

Ik zie weer een mooi versierde kerstboom in de living van mijn grootouders. Een feestelijk gedekte tafel. Het oude servies van oma, dat enkel bij speciale gelegenheden uit de kast kwam.

En ik ruik het eten dat op de stoof in grote ijzeren kommen stond te pruttelen. Konijn met kroketjes en pruimen. Een geur die bijblijft, ook al heb ik al lang geen konijn meer gegeten.

De nieuwjaarsbrieven gaan in mijn memory book. Als herinnering voor later.

Nieuwjaarsbrieven zijn geen grootse gebeurtenissen. Maar ze geven kinderen een stem en volwassenen een moment van aandachtig luisteren.

Het zijn ankerpunten in een wereld die steeds sneller verandert.

Eén van mijn schoonzoons merkte het vandaag nog op: “dat we veel te weinig stilstaan bij die momenten”. Momenten zoals vanmorgen, allemaal samen rond de tafel, op het gemak, vreedzaam verenigd.

Niet elk kind, en ook niet elke volwassene, voelt zich thuis in zulke teksten. Gelukkig hoeft dat ook niet.

Een nieuwjaarsbrief mag vandaag persoonlijk zijn, speels, eenvoudig of zelfs een beetje onhandig. Juist daarin zit de echtheid.

Inspiratie nodig? Dan kunnen deze bronnen helpen:

• Pinterest Nieuwjaarsbrieven: Zowel algemene verzamelingen als persoonlijke borden vol creatieve ideeën.
• Nieuwjaarswensen.be: Inspiratie voor kerst- en nieuwjaarswensen, ook richting 2026.
• Wensgedicht.nl: Klassieke en moderne wensen en gedichten.
• Nieuwjaarsbrieven.be: Een ruime selectie hedendaagse teksten, rijmend en niet-rijmend.
• Misschien wil je zelfs een aquarel maken als Nieuwjaarsbrief!

Gebruik ze als vertrekpunt, en maak er daarna iets persoonlijks van.

Sommige tradities zijn snel aan het verdwijnen. Andere veranderen van vorm, maar niet van betekenis. De nieuwjaarsbrief hoort bij die laatste soort.

Een klein ritueel. Met een groot geheugen.

En misschien is dat wel het mooiste wat we kunnen doorgeven. Betekenisvolle rituelen.

Meer van deze verhalen vind je op mijn site bij ‘recente posts‘.

Emma