This post is also available in:
English (Engels)
Tip fatigue: de keerzijde van een fooieconomie
Van bedankje naar verplichting
Wie vandaag naar de Verenigde Staten reist, kan er niet omheen: fooien zijn er niet langer een extraatje, maar een vast onderdeel van de rekening.
Wat ooit begon als een gebaar van dankbaarheid, is in korte tijd uitgegroeid tot een systeem dat steeds nadrukkelijker én dwingender aanwezig is in het dagelijkse betaalmoment.
Toen we 30, 40 jaar geleden door Amerika reisden, gold 10 procent als een normale fooi in een restaurant. Tegen 2007 was dat 15 procent en vandaag lijkt de norm 18 à 25 procent te zijn. Sommige gewagen al van 30%.
In veel restaurants krijg je de rekening en verschijnt op het betaaltoestel automatisch een scherm met voorgestelde bedragen: 18%, 20%, 22% of 25%. Je hoeft enkel nog op een knop te drukken.
Sociale druk
Het systeem neemt bovendien dwingende vormen aan. Waar je vroeger zelf rustig berekende wat passend was, draait de ober nu een tablet of betaalterminal naar je toe waarop de keuzes al klaarstaan.
Vaak staat de medewerker nog naast je terwijl je beslist.
Voor veel mensen voelt dat als sociale druk.
Voor ons ook.
Je kan alsnog een ander percentage geven, maar dat vergt dan weer een hele procedure, waarvan je gemakshalve afziet.
Is het systeem losgeslagen?
Wat vooral opvalt, is dat deze verwachting niet langer beperkt blijft tot restaurants.
Ook bij koffiebars, foodtrucks, take-awayzaken en zelfs fastfoodketens verschijnen tegenwoordig fooi-schermen. Soms zou er zelfs al om een fooi gevraagd worden nog vóór je bestelling is afgewerkt of overhandigd.
Die evolutie heeft geleid tot wat Amerikanen steeds vaker tip fatigue noemen: de vermoeidheid die ontstaat doordat overal en voortdurend om fooi wordt gevraagd.
Niet alleen het aantal momenten waarop je moet beslissen neemt toe, ook de voorgestelde percentages blijven constant stijgen.
Uit verschillende enquêtes blijkt dat veel Amerikanen menen dat het systeem aan het doorslaan is.
Niet omdat ze geen fooi willen geven, maar omdat het een verplicht onderdeel van élk betaalmoment begint te worden.
Fooien wel of niet deel van het loon?
Tegelijk blijft er begrip voor de achtergrond van het systeem.
In veel Amerikaanse staten vormen fooien nog steeds een essentieel deel van het inkomen van werknemers in de horeca. Het basisloon is vaak laag, waardoor de fooi geen bonus is maar een noodzakelijke aanvulling.
Maar meer en meer mensen menen dat werknemers een leefbaar loon moeten krijgen, zoals in Europa gebeurt.
De werknemers die via fooien veel meer verdienen dan ze ooit in een systeem zonder fooien zouden doen, vinden natuurlijk van niet.
Waarom moet een tip eigenlijk afhankelijk zijn van wat de klant eet?
Waarom moet de kelner die je champagne en kreeft serveert veel meer tip krijgen dan de kelner die je pizza brengt? De afstand tussen de keuken en je tafeltje is dezelfde, niet? De handeling ook.
Ik kan me inbeelden dat de kelner die in het kreeftrestaurant werkt tegen de afschaffing van het fooiensysteem zal zijn, en die in het hamburgerrestaurant voor.
Het blijft een merkwaardig systeem waarin de fooi minder een beloning voor de service lijkt dan wel een percentage op de luxe die de klant zich kan veroorloven.
Ook voor toeristen die er niet mee vertrouwd zijn, blijft het heel ongemakkelijk.
Je ziet een prijs op de kaart, waarop eerst belasting (taxes) bovenop komt, en vervolgens nog eens zoveel procent fooi wordt verwacht.
Een maaltijd die op papier 60 dollar kost, kan zo vlot richting 70 dollar of meer gaan.
Betalen, bijbetalen en nog eens bijbetalen: de verschillende ‘fees’
Gratuity fee
Een gratuity is normaal gesproken een fooi die (grotendeels) naar het bedienend personeel gaat.
Deze gratuity wordt automatisch aan de rekening toegevoegd als je met een groep vanaf zes of acht personen bent en bedraagt 20 tot 22 procent van de rekening (voordat er fooi wordt aangerekend).
En bij het afrekenen verschijnt soms alsnog de vraag hoeveel fooi je wilt geven. Wie dus niet goed oplet, beloont de bediening voor hetzelfde werk twee keer. Wij hebben het niet meegemaakt, maar het zou voorkomen.
Service fee
Ook op je rekening zie je steeds vaker een service fee staan.
Een service fee of service charge is een toeslag die het restaurant zelf aanrekent.
Die hoeft niet noodzakelijk naar de kelner te gaan.
Een service fee kan bedoeld zijn voor: personeels- of administratiekosten, keukenpersoneel dat normaal geen fooi krijgt, of gewoon extra inkomsten voor het restaurant.
Gratuity en service fee worden berekend op je rekening, voordat de tip wordt berekend. Ook dit hebben wij nog niet meegemaakt, maar het zou voorkomen.
Dit leidt soms tot een merkwaardige situatie:
- Je krijgt de rekening.
- Er komen taxes bij
- Er staat een service fee van bijvoorbeeld 4% of 5% op.
- Vervolgens wordt automatisch de gratuity van 20% à 22% in rekening gebracht
- En daarna toont de betaalterminal nog eens opnieuw tip-opties van 20%, 25% of zelfs 30%.
Het fooiensysteem lijkt zo ingewikkeld geworden dat zelfs de fooi nog een fooi krijgt.
De grootste uitdaging is dus niet de rekening zelf, maar uitzoeken welke fooi al inbegrepen is en welke niet.
Je wilt tenslotte gul zijn, maar niet onbedoeld dubbel betalen.
En dus begrijp je waarom veel mensen het stilaan beu worden en minder vaak op restaurant gaan.
Op tv hoorde ik dat zo’n 40 procent van de ondervraagden in een enquête tegenwoordig minder vaak uit eten gaat.
Ook in een motel hoorden we iemand uit Los Angeles vertellen dat het restaurantbezoek in Los Angeles de voorbije tijd merkbaar is teruggelopen.
Voor een land waar uit eten gaan altijd zo’n belangrijke plaats in de cultuur heeft ingenomen, is dat een opmerkelijke evolutie.
Na verloop van tijd begrijp je ook waarom: de maaltijd zelf mag dan prima zijn, de ervaring wordt vaak overschaduwd door de hoge verwachtingen rond fooien en het soms dwingende karakter waarmee die worden gepresenteerd.
Emma
En alsof dat niet genoeg was, werden we ook voortdurend gevraagd om nog iets anders te geven. Heel vaak zelfs. Lees ons volgend verhaal.